Дар шароити ҷаҳонишавии босуръат, ки равандҳои сиёсӣ, фарҳангӣ ва иттилоотӣ сарҳадҳоро мешикананд, масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ, худшиносии шаҳрвандӣ ва ҷаҳонбинии солими ҷавонон аҳаммияти хосса пайдо мекунад. Маҳз дар ҳамин замина тарбияи ватандӯстона ҳамчун омили калидӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии ҷавонон баромад менамояд. Барои ҷомеаи тоҷик, ки давлати соҳибистиқлоли худро дар охири асри XX барқарор намуд, ин масъала на танҳо аҳаммияти тарбиявӣ, балки аҳаммияти стратегӣ дорад.
Ҷаҳонбинӣ маҷмӯи ақидаҳо, арзишҳо, боварҳо ва мавқеи инсон нисбат ба ҷомеа, давлат, таърих ва оянда мебошад. Ҷаҳонбинии ҷавонон бошад, пояи фардои миллат аст. Агар ин ҷаҳонбинӣ бар асоси эҳтиром ба Ватан, ифтихор аз таърих, эҳсоси масъулият ва шаҳрвандӣ ташаккул ёбад, ҷомеа ба рушди устувор ноил мегардад. Дар акси ҳол, бетафовутӣ, худбегонагӣ ва пайравии кӯркӯрона аз арзишҳои бегона метавонад ба амнияти маънавии ҷомеа таҳдид намояд.
Тарбияи ватандӯстона пеш аз ҳама муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба муқаддасоти миллӣ, забон, фарҳанг, таърих ва арзишҳои давлатдориро дар зеҳни ҷавонон ташаккул медиҳад. Барои ҷавонони тоҷик Ватан танҳо як қаламрави ҷуғрофӣ нест, балки мероси ҳазорсола, тамаддуни куҳан, забони ноби тоҷикӣ ва ормонҳои истиқлол мебошад. Дарк кардани ин ҳақиқат ҷаҳонбинии ҷавонро амиқ ва устувор месозад.
Таҷрибаи таърихии халқи тоҷик нишон медиҳад, ки ҳар даврае, ки худшиносии миллӣ ва эҳсоси ватандӯстӣ заиф гаштааст, миллат ба буҳрон рӯ ба рӯ шудааст. Солҳои аввали истиқлол барои Тоҷикистон давраи ҳассос буданд. Дар он айём маҳз ҷавононе, ки бо ҳисси масъулият ва ватандӯстӣ ба ҳифзи давлатдорӣ бархостанд, тавонистанд дар барқарорсозии сулҳ ва ваҳдати миллӣ саҳми арзанда гузоранд. Ин далел гувоҳи он аст, ки тарбияи ватандӯстона на мафҳуми абстрактӣ, балки неруи воқеии иҷтимоӣ мебошад.
Имрӯз ҷавонони тоҷик дар фазои иттилоотии мураккаб ба воя мерасанд. Шабакаҳои иҷтимоӣ, фарҳанги оммавии ҷаҳонӣ ва ҷараёнҳои гуногуни идеологӣ ба ҷаҳонбинии онҳо таъсири мустақим мерасонанд. Дар чунин шароит, агар тарбияи ватандӯстона заиф бошад, зеҳни ҷавон метавонад зери таъсири ғояҳои бегона қарор гирад. Аз ин рӯ, тарбияи ватандӯстона бояд ҷавобгӯи талаботи замон бошад: на танҳо таблиғи шиорҳо, балки ташаккули тафаккури интиқодӣ, худогоҳӣ ва ифтихори огоҳона аз миллӣ будан.
Нақши муассисаҳои таълимӣ дар ин раванд хеле бузург аст. Мактаб ва донишгоҳ на танҳо макони омӯзиши фаннӣ, балки муҳити ташаккули шахсият мебошанд. Омӯзиши таърихи халқи тоҷик, адабиёти классикӣ ва муосир, фарҳанг ва рамзҳои давлатӣ бояд бо рӯҳияи зинда ва таҳлилӣ сурат гирад. Вақте ҷавон корнамоиҳои Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Сино, Темурмалик ва дигар абармардони таърихро на ҳамчун маълумоти хушк, балки ҳамчун намунаи ифтихор ва ибрат дарк мекунад, ҷаҳонбинии ӯ ранги ватандӯстона мегирад.
Оила низ дар тарбияи ватандӯстона мақоми аввалиндараҷа дорад. Муҳаббат ба Ватан аз муҳаббат ба падару модар, забони модарӣ ва муҳити хонаводагӣ оғоз меёбад. Агар дар оила арзишҳои миллӣ, эҳтиром ба давлат ва қонун, меҳнатдӯстӣ ва ростқавлӣ тарғиб шаванд, ҷавон дар ҷомеа низ мавқеи солим мегирад. Мутаассифона, баъзан таъсири муҳити беруна аз таъсири оила пешӣ мегирад, ки ин зарурати баланд бардоштани сатҳи маърифати волидонро низ ба миён меорад.
Ҷавонони тоҷик имрӯз на танҳо объекти тарбия, балки субъекти фаъоли рушди ҷомеа мебошанд. Иштироки онҳо дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ нишон медиҳад, ки сатҳи ҷаҳонбинии ватандӯстона то чӣ андоза баланд аст. Ҷавоне, ки дар корҳои ҷамъиятӣ, созандагӣ, ихтироъкорӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ фаъол аст, натиҷаи тарбияи дурусти ватандӯстона мебошад. Ин гуна ҷавонон симои нави Тоҷикистони муосирро дар дохил ва хориҷ муаррифӣ мекунанд.
Дар ин замина сиёсати давлатии ҷавонон нақши калидӣ мебозад. Фароҳам овардани шароити таҳсил, кор, рушди эҷодӣ ва иштироки иҷтимоӣ барои ҷавонон на танҳо масъалаи иҷтимоӣ, балки ҷузъи тарбияи ватандӯстона аст. Вақте давлат ба ҷавонон эътимод мекунад, ҷавон низ худро ҷузъи ҷудонопазири давлат эҳсос менамояд. Ин эҳсоси ҳамдигарфаҳмӣ ҷаҳонбинии шаҳрвандиро тақвият мебахшад.
Тарбияи ватандӯстона инчунин бояд бо арзишҳои умумибашарӣ ҳамоҳанг бошад. Ватандӯстии ҳақиқӣ бо таҳаммулпазирӣ, сулҳдӯстӣ ва эҳтиром ба дигар миллатҳо мухолифат надорад. Баръакс ҷавоне, ки Ватани худро дӯст медорад, фарҳанги дигаронро низ эҳтиром мекунад. Барои Тоҷикистон ҳамчун кишвари бисёрмиллат ва узви ҷомеаи ҷаҳонӣ, ин нукта аҳаммияти махсус дорад.
Дар умум тарбияи ватандӯстона омили асосии ташаккули ҷаҳонбинии солим, устувор ва созандаи ҷавонон мебошад. Ҷавонони тоҷик, ки бо ҳисси баланди ватандӯстӣ, худшиносӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ ба камол мерасанд, метавонанд кафили амният, рушди устувор ва обрӯи байналмилалии Тоҷикистон бошанд. Аз ин рӯ, тарбияи ватандӯстона бояд вазифаи муштараки давлат, ҷомеа, оила ва худи ҷавонон бошад. Танҳо дар ҳамин сурат метавон насли огоҳ, фаъол ва содиқ ба Ватанро ба камол расонд, ки ояндаи дурахшони Тоҷикистонро таъмин намояд.
С. ПУЛОДЗОДА,
сардори кафедраи тибби ҳарбии
ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино,
полковник
